ONCOweek 2020 – II Podlaski Tydzień Profilaktyki i Leczenia Chorób Nowotworowych

Szanowni Państwo, w poniedziałek 30 listopada 2020 roku rozpoczęto II Podlaski Tydzień Profilaktyki i Leczenia Chorób Nowotworowych ONCOweek 2020, poświęcony profilaktyce, diagnostyce i leczeniu raka płuc, nowotworów głowy i szyi oraz nowotworów skóry. W tym roku ONCOweek jest prowadzony wyłącznie w forumule on-line w trosce o Państwa bezpieczeństwo.

Już 6 grudnia odbędzie się Konferencja otwarta „Moje zdrowie w moich rękach 2020”, w czasie której przeprowadzone zostaną sesje naukowe z wybitnymi specjalistami. Ponadto, jeszcze do 4 grudnia mogą Państwo zadawać pytania do lekarzy specjalistów i do farmaceuty korzystając z formularza dostępnego na stronie https://oncoweek.pl/konferencja-otwarta/. Odpowiedzi na Państwa pytania zostaną udzielone w trakcie Konferencji otwartej. Warto skorzystać z tak wyjątkowej możliwości, w czasach pandemii, gdy dostęp do rzetelnej konsultacji z lekarzem jest utrudniony.

Pełen program Konferencji oraz formularz rejestracyjny są dostępne na stronie https://oncoweek.pl/
Serdecznie zapraszamy!

Dziś chcemy zaprosić Państwa do zapoznania się najnowszymi zaleceniami dotyczącymi diagnostyki i leczenia nowotworów płuca i śródpiersia, przygotowaną przez wybitnych ekspertów z dziedziny chirurgii klatki piersiowej, pulmonologii, onkologii, biologii molekularnej oraz patomorfologii. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego są tłumaczeniem następującej pracy: Krzakowski M, Jassem J, Antczak A et al. Cancer of the lung, pleura and mediastinum. Oncol Clin Pract 2019; 15. Wersja w języku polskim jest dostępna pod następującym adresem: http://onkologia.zalecenia.med.pl/pdf/zalecenia_PTOK_tom1_03_Nowotwory_pluca_i_oplucnej_20190517.pdf

Diagnostyka POChP w pigułce

Ostrzegając przed zgubnymi skutkami palenia wyrobów tytoniowych najczęściej wspomina się o nowotworach płuc, krtani, pęcherza moczowego lub o chorobach układu krążenia – miażdżycy, zawałach czy udarach. Jednak duszność, przewlekły kaszel, który od dawna nie zmienił swojego charakteru (np. z mokrego na suchy) i odkrztuszanie plwociny, szczególnie po przespanej nocy mogą się wiązać z zupełnie inną, przewlekłą chorobą układu oddechowego – POChP, czyli przewlekłą, obturacyjną chorobą płuc. Czym charakteryzuje się więc o schorzenie i jak przebiega jego diagnostyka?

Czym jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)?

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to częsta choroba układu oddechowego, która charakteryzuje się trwałym i najczęściej postępującym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe oraz wzmożoną, przewlekłą odpowiedzią zapalną dróg oddechowych i płuc, co wiąże się z utrudnieniem oddychania. 

Jakie są objawy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)?

Do objawów POChP należy przewlekły kaszel, duszność oraz przewlekłe odkrztuszanie plwociny, szczególnie w godzinach porannych, po przebudzeniu. 

Ile osób choruje w Polsce na POChP?

W Polsce na POChP, według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, choruje przeszło 2 miliony osób, co stanowi ponad 5% społeczeństwa. Mężczyźni chorują prawie dwa razy częściej niż kobiety, a objawy tej choroby obserwuje się nawet u co dziesiątej osoby powyżej 30. roku życia. Każdego roku niespełna 4% pacjentów ze zdiagnozowaną przewlekłą obturacyjną chorobą płuc jest hospitalizowana. 

Jak diagnozuje się przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)?

Podejrzenie występowania POChP nasuwa się, kiedy u chorego stwierdza się objawy wspomniane wyżej:

  1. utrzymującą się duszność
  2. przewlekły kaszel
  3. przewlekłe odkrztuszanie plwociny
  4. narażenie na czynniki ryzyka tej choroby – palenie tytoniu, zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach zamkniętych, zawodowe narażenie na pyły i substancje chemiczne (opary, substancje drażniące, dymy), zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego 

W diagnostyce wykorzystuje się również badania pomocnicze, które nie tylko pomagają postawić rozpoznanie, ale także wskazują na zaawansowanie choroby.

Spirometria 

To jedno z najważniejszych badań wykorzystywanych w diagnostyce POChP. Badanie to polega na pomiarze objętości powietrza wdychanego oraz wydychanego, a także przepływu powietrza przez drogi oddechowe do płuc i z powrotem. Jest to badanie nieinwazyjne i bezpieczne dla pacjenta. W przypadku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc podczas badania podaje się środek rozszerzający oskrzela np. salbutamol. Lek ten podawany jest pacjentowi w postaci inhalacji. 

Pletyzmografia

Badanie przypominające spirometrię, pozwala ocenić całkowitą pojemność płuc, czyli całkowitą ilość powietrza znajdującego się w płucach oraz pojemność zalegającą, czyli taką, której po największym wdechu nie da się wypuścić czy wydmuchać. Badanie to pozwala też ocenić jaki opór stawiają drogi oddechowe przepływającemu przez nie powietrzu, czyli pośrednio można ocenić ich obturację (zwężenie).

Ocena tolerancji wysiłku fizycznego

W zaawansowanym stadium choroby tolerancja wysiłku jest zmniejszona. Do jej oceny stosuje się np. testy marszowe, czyli m.in. test 6-minutowego marszu, podczas którego mierzy się przebyty dystans, oraz saturację, czyli wysycenie krwi tlenem, a także tętno – ilość uderzeń serca na minutę. W testach tych można zastosować również bieżnię czy cykloergometr. Podczas wystąpienia niepokojących objawów, takich jak duszność, ból w klatce piersiowej, obfite poty, bladość czy spadek saturacji – testy, dla bezpieczeństwa chorego, są przerywane. 

Badania obrazowe – zdjęcie RTG i tomografia komputerowa klatki piersiowej

W badaniach obrazujących płuca można stwierdzić cechy charakterystyczne dla POChP – będzie to np. obniżenie się przepony, poszerzenie klatki piersiowej w wymiarze mierzonym od mostka do odcinka piersiowego kręgosłupa czy wzrost przejrzystości płuc (zdjęcie będzie “ciemniejsze” niż u osoby zdrowej). 

Tomografia komputerowa jest natomiast przydatna podczas określania lokalizacji zmian rozedmowych, czyli nieodwracalnych uszkodzeń w obrębie pęcherzyków płucnych i najmniejszych oskrzelików. Pozwala również na wykrycie rozstrzeni oskrzeli, czyli uszkodzenia drzewa oskrzelowego.

Pulsoksymetria i gazometria krwi tętniczej

W obu badaniach można uwidocznić zmniejszenie utlenowania krwi, czyli zmniejszenie ilości transportowanego przez nią tleniu. Gazometria pozwala także na ocenę hiperkapnii, czyli zwiększonej ilości dwutlenku węgla we krwi, który nie może zostać usunięty przez płuca podczas oddychania oraz występowania kwasicy oddechowej, czyli obniżenia pH krwi.

Morfologia krwi obwodowej

W badaniach krwi można zaobserwować cechy przystosowania się organizmu do zmniejszonej ilości tlenu dostającej się z płuc do krwi, a później – narządów. Wzrasta liczba czerwonych krwinek (erytrocytów), które transportują tlen. Wzrasta także hematokryt, czyli stosunek ilości krwinek do objętości całej krwi. Przy długoletniej chorobie może wystąpić anemia związana z chorobami przewlekłymi, czyli niedokrwistość.

EKG – elektrokardiografia oraz ECHO serca – echokardiografia

Zarówno pierwsze, jak i drugie badanie wykonuje się w celu potwierdzenia obecności serca płucnego, czyli wyglądu i pracy serca w związku z występowaniem przewlekłych chorób układu oddechowego. W POChP może dochodzić do wzrostu ciśnienia krwi w płucach, a przez to obciążenia prawej części serca (przerostu prawej komory).

Badanie w kierunku niedoboru alfa1-antytrypsyny

To białko krążące we krwi, które hamuje działanie pewnych enzymów. Jej niedobór wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób płuc i wątroby. W przypadku podejrzenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc to badanie najczęściej wykonuje się u młodych osób – poniżej 45 roku życia, niepalących, których krewni chorowali na POChP.

Dlaczego dokładna diagnostyka POChP jest tak ważna?

Jak w każdej chorobie, tak i w POChP, dokładna diagnostyka pozwala na ocenę zaawansowania choroby – od lekkiego, po bardzo ciężkie. Dzięki temu lekarz może dobrać najbardziej odpowiednie dla danego pacjenta leczenie, które pomoże ograniczyć lub spowolnić rozwój choroby, a także poprawi jakość i komfort życia pacjenta. Wczesne wykrycie oraz odpowiednie leczenie, a także eliminacja czynników ryzyka (np. ograniczenie palenia papierosów bądź całkowite zerwanie z nałogiem) pozwalają dłużej cieszyć się dobrym zdrowiem oraz zmniejszają częstość występowania zaostrzeń choroby. 

Nota o autorze:
Natalia Owsianko
Studentka V roku kierunku lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Interesuje się dermatologią oraz gastroenterologią. W wolnych chwilach działa w social mediach promując studia medyczne i dzieląc się wskazówkami z młodszymi kolegami. 

Bibliografia:
[1] Wytyczne GOLD 2019, Światowa Inicjatywa Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc
[2] Mayo Clinic: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/copd/symptoms-causes/syc-20353679
[3] Program profilaktyki przewlekłej obturacyjnej choroby płuc NFZ
[4] Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2019

Rola biobanków w rozwoju nauki i medycyny

Szanowni Państwo,
zapraszamy do zapoznania się z artykułem na temat znaczenia biobanków w zapewnieniu dostępu materiału do badań nad nowymi lekami, metodami diagnostycznymi o terapeutycznymi.

Praca została opublikowana w czasopiśmie “Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 4/2020 – Badania kliniczne w onkologii dostępnym pod adresem: https://www.pkopo.pl/files/GPO_4_2020_WEB.pdf

Coraz częściej w debacie publicznej możemy spotkać się z określeniem biobank, które na pierwszy rzut oka niezbyt dokładnie opisuje to, jakie jest przeznaczenie tego rodzaju instytucji. A warto zauważyć, że nie tylko w czasopismach naukowych, ale również w prasie codziennej, biobanki są definiowane jako jednostki strategiczne dla właściwego przebiegu badań naukowych i klinicznych. Osoba postronna widząc biobank może go opisać jako budynek lub wydzielone pomieszczenie z zamrażarkami niskotemperaturowymi, zbiornikami z ciekłym azotem, szufladami pełnymi kostek parafinowych. Jednak prawdziwe znaczenie kryje się w szczegółowych procedurach pobierania, preparatyki oraz przechowywania próbek płynnych i tkankowych wraz kompleksowym zestawem specjalistycznych danych.

Próbki magazynowane w biobankach stanowią cenny, niejednokrotnie niezastąpiony, materiał do badań ukierunkowanych na analizę przyczyn i skutków chorób trapiących ludzkość oraz umożliwiają opracowanie lepszych testów diagnostycznych i skuteczniejszych metod leczenia.

Biobanki działają w zróżnicowanym ekosystemie interesariuszy, który obejmuje szeroko pojęte społeczeństwo, pacjentów, pracowników służby zdrowia, naukowców, rząd, sponsorów, świadczeniodawców, bioetyków, organy regulacyjne. Biobanki istnieją w obrębie różnych instytucji, w tym w szpitalach, jednostkach naukowych, firmach farmaceutycznych i biotechnologicznych. Mogą to być również samodzielne organizacje, w tym niezależne firmy, które świadczą usługi biobankowania i udostępniają próbki dla badaczy lub pacjentów.

Rola biobanków w poprawie świadczenia usług medycznych stale rośnie. Systemy opieki zdrowotnej podążają w kierunku medycyny spersonalizowanej, gdzie leczenie dopasowywane jest do konkretnego pacjenta z uwzględnieniem szczegółowych badań diagnostycznych.

Mówiąc o biobankach nie można zapomnieć o udziale pacjentów, który nie ogranicza się jedynie do postrzegania ich jako dawców próbek, ale faktycznych współpracowników przy prowadzeniu tej organizacji. Perspektywa pacjentów stanowi wartościowe źródło wiedzy i sprzyja rozwojowi instytucjonalnemu poprzez wsparcie w opracowywaniu strategii zaangażowania społeczeństwa. Wzrost publicznej świadomości o korzyściach płynących z działalności biobanków pozwala na przełamanie barier ograniczających liczbę dawców i sprzyja rozpowszechnieniu wiedzy o potrzebie rozwoju tych jednostek w oparciu o jednolite mechanizmy.

Prowadzenie procedur biobankowania zgodnie z określonymi standardami i normami, regulującymi wszystkie etapy pracy z materiałem biologicznym, pozwala na utrzymanie jednorodnej jakości próbek i powiązanych z nimi danych. Takie podejście niesie ze sobą szereg korzyści, do których zaliczyć należy skrócenie czasu trwania badań klinicznych wykorzystujących próbki pozyskane z biobanków. Pozwala to na szybsze wprowadzenie nowych, skuteczniejszych terapii i metod diagnostycznych. Dzięki wysokiej jakości licznym i reprezentatywnym zbiorom próbek biologicznych, możliwe jest wdrożenie dokładniejszych testów do diagnostyki chorób i oceny skuteczności leczenia. Stosowanie jednolitych, sprawdzonych standardów ułatwia również zaplanowanie eksperymentów dzięki możliwości dostępu do zbiorów próbek pozyskanych w ten sam sposób. Zmniejsza to ryzyko wystąpienia błędów przedanalitycznych.

W procesie biobankowania niezwykle ważną rolę ogrywa współpraca, nie tylko na szczeblu wewnątrz jednostki prowadzącej taką działalność, ale również pomiędzy poszczególnymi biobankami. W Europie jedną z najważniejszych instytucji zrzeszających biobanki jest BBMRI-ERIC (The Biobanking and BioMolecular Resources Research Infrastructure – Infrastruktura Badawcza Biobanków i Zasobów Biomolekularnych), która udostępnia szereg narzędzi pozwalających naukowcom i przemysłowi medycznemu na dostęp do informacji o próbkach zgromadzonych w konkretnych biobankach.  

Sieć BBMRI-ERIC prowadzi również konsultacje z pacjentami: w ramach forum interesariuszy BBMRI przygotowany został „Dokument konsultacyjny określający perspektywę pacjentów”. Podkreślono w nim trzy kluczowe zasady rządzące aktywnym udziałem pacjentów w działaniach związanych z biobankami: integracja, zaangażowanie i komunikacja. W szczególności zalecany jest aktywny udział Komisji Bioetycznych w procesie projektowania badań z uwzględnieniem interesów pacjentów, w tym prawa dawców do wycofania zgody na dalsze przechowywanie próbek i danych zgromadzonych w biobanku.

Przy całej złożoności procesu biobankowania, niezwykle istotne jest uwzględnienie uwag pacjentów, udostępnianie społeczeństwu informacji o biobankach i gromadzonych w nich materiałach oraz propagowanie wiedzy o prawach dawców. Praca oparta na porozumieniu i współpracy pomiędzy naukowcami a pacjentami stanowi podstawę budowania i rozwoju biobanków z korzyścią dla rozwoju nauki i medycyny.

Sytuacja Pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc w dobie pandemii COVID-19

Światowa Organizacja Zdrowia 11 marca 2020 roku ogłosiła pandemię COVID-19, choroby wywoływanej przez nowego wirusa SARS-CoV-2. Do charakterystycznych objawów zakażenia tym patogenem zaliczane są: gorączka, kaszel, duszność. Sam przebieg  COVID-19 jest zróżnicowany: od bezobjawowego, przez łagodną chorobę układu oddechowego przypominającą  przeziębienie, po ciężkie zapalenie płuc z zespołem ostrej niewydolności oddechowej. Wysokie powinowactwo  wirusa SARS-CoV-2 do układu oddechowego wzbudza obawę, iż osoby z przewlekłymi chorobami płuc są szczególnie podatne na zarażenie. Jednym z takich schorzeń wzbudzających dodatkową ostrożność  jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) czyli postępująca choroba płuc, powodująca duszność z okresami zaostrzeń i predysponująca do poważnych chorób. Szacuje się, że POChP występuje u około 10% populacji osób po 40. roku życia – w Polsce jest to ok. 2 mln osób. POChP jest nieuleczalna, ale prawidłowe leczenie może złagodzić objawy, poprawić jakość życia i zmniejszyć ryzyko śmierci. 

Pacjenci z POChP w grupie zwiększonego ryzyka zachorowań na COVID-19?

Podsumowując aktualne dane literaturowe, zachorowania na COVID-19 w grupie pacjentów chorych na POChP nie są tak częste jak się spodziewano. Dostępne wyniki badań prowadzonych w Chinach wskazują, iż spośród pacjentów przyjmowanych do szpitala z potwierdzoną infekcją COVID-19 częstość występowania POChP wahała się od 0% do 10%. Dane z innych krajów są podobne – w USA: w Nowym Jorku szacunki wahają się od 2,4% do 14%, a we Włoszech od 5,6% do 9,2%. Niestety, istnieje coraz więcej dowodów potwierdzających ciężki przebieg i zwiększone ryzyko zgonu pacjentów z COVID-19 i POChP. Meta-analiza obejmująca badania nad zakażeniem SARS‐CoV‐2 od grudnia 2019 roku do 22 marca 2020 roku, wskazuje, że zdiagnozowana wcześniej POChP wiąże się z czterokrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia ciężkiego przebiegu COVID‐19. Badania analizujące choroby współistniejące u 1590 pacjentów z COVID-19 w Chinach wykazały, że POChP występowała wśród 62,5% ciężkich przypadków i 25% zmarłych. W wieloośrodkowym badaniu chińskim chorzy na POChP stanowili 15,7% pacjentów w stanie krytycznym, ale tylko 2,3% pacjentów w stanie średnim. Kolejna analiza wskazuje starszy wiek, współistniejącą niewydolność serca oraz palenie tytoniu jako czynniki podwyższające ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 i zwiększonej śmiertelności u pacjentów z POChP. Jak więc udało zachować się dosyć niską zachorowalność wśród chorych na POChP?

Rola receptora ACE2

SARS-CoV-2 wykorzystuje receptor ACE2 celem wejścia do błony śluzowej żywiciela i wywołania aktywnej infekcji.  Podjęto zatem badania w celu ustalenia poziomu ekspresji genów ACE2 w drogach oddechowych osób z POChP. W rezultacie ekspresja ACE2 w komórkach nabłonka dolnych dróg oddechowych była istotnie zwiększona u pacjentów z POChP. Co to oznacza? Badania na myszach wykazały, iż zwiększona ekspresja receptora ACE2 chroni zwierzęta przed ciężkim uszkodzeniem płuc. Jeszcze nie wiadomo, czy to protekcyjne działanie dotyczy również pacjentów z POChP. Z drugiej strony, zwiększona liczba receptorów ACE2 może sprzyjać zakażeniom koronawirusem. Do dnia dzisiejszego żadna z tych teorii nie została potwierdzona.

Wpływ leków zażywanych przez pacjentów z POChP

Kolejnym analizowanym czynnikiem jest wpływ leków stosowanych przez pacjentów z POChP na zachorowalność i przebieg COVID-19. Z jednej strony badania donoszą o niekorzystnym wpływie wziewnych glikokortykosteroidów ICS stosowanych w POChP. Zwiększają one bowiem ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych oraz zapalenia płuc. Z drugiej strony, istnieją dowody sugerujące  korzystne działanie  ICS w infekcjach spowodowanych koronawirusem: w badaniach in vitro wykazano, że wstępne poddanie komórek nabłonka oddechowego budezonidem w połączeniu z glikopironium i formoterolem ma działanie hamujące replikację koronawirusa i produkcję cytokin. Obecnie brakuje dowodów na to, czy przedchorobowe lub dalsze podawanie ICS jest czynnikiem niekorzystnym lub korzystnym w ostrych infekcjach dróg oddechowych wywołanych przez koronawirusa.

A może po prostu prewencja i dobra kontrola choroby?

W związku z niejednoznacznymi wynikami badań dotyczących stosowania wziewnych glikokortykosteroidów w infekcjach koronawirusem SARS-CoV-2, zalecenia sugerują kontynuację dotychczasowego leczenia pacjentów z POChP, jeśli tylko zapewni im ono dobrą kontrolę nad chorobą. Zaostrzenia POChP pogarszają bowiem komfort życia, rokowanie choroby oraz zwiększają śmiertelność w przypadku hospitalizacji, także w razie infekcji COVID-19. Być może również izolacja i stosowanie środków ochrony osobistej na początku pandemii uchroniły pacjentów z POChP przed zachorowaniem. Z tego powodu wciąż zaleca się je pacjentom chorującym na przewlekłe choroby układu oddechowego.

Dotychczasowy wpływ pandemii na pacjentów z POChP w Polsce nie został oceniony. Prawdopodobnie część z nich w przypadku zaostrzeń unikała hospitalizacji w obawie przed zachorowaniem na COVID-19. Ograniczono bezpośrednie wizyty i rehabilitację oddechową, co mogło znacznie pogorszyć komfort życia pacjentów. W dobie pandemii, kiedy bezpośredni kontakt z lekarzem został ograniczony, ważne jest utrzymanie wysokiej jakości teleporad i zdalnej komunikacji ze specjalistą. Należy również zwrócić szczególną uwagę na edukację pacjentów w zakresie przestrzegania zaleceń medycznych dotyczących leczenia POChP i prewencji infekcji układu oddechowego. 

Nota o autorze:
Marta Szymańska
Studentka V roku kierunku lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. W przyszłości planuje rozpocząć specjalizację z chorób wewnętrznych. 

Bibliografia:
[1] https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-dla-pacjentow-w-zwiazku-ze-swiatowym-dniem-pochp-18-listopada-2015-r-,6779.html 
[2] Medycyna praktyczna, Koronawirus (COVID-19) – najnowsze informacje;(26.10.2020)
[3] World Health Organization. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Key facts https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chronic-obstructive-pulmonary-disease-(copd) (1.12.2017)
[4] Imai Y, Kuba K, Rao S, et al. Angiotensin-converting enzyme 2 protects from severe acute lung failure. Nature 2005; 436: 112–116. 
[5] Janice M. Leung,1,2,3 Chen X. Yang,1,2,3 Anthony Tam,1,2,3 Tawimas Shaipanich,2,3 Tillie-Louise Hackett,2,3,4 Gurpreet K. Singhera,1,2,3 Delbert R. Dorscheid,1,2,3 and Don D. Sin1,2,3; ACE-2 expression in the small airway epithelia of smokers and COPD patients: implications for COVID-19. (05.2020)
[6] Yang M, Chen H, Zhang Y, Du Y, Xu Y, Jiang P, Xu Z; Long-term use of inhaled corticosteroids and risk of upper respiratory tract infection in chronic obstructive pulmonary disease: a meta-analysis. Inhal Toxicol. (04.2017)
[7] Yamaya M, Nishimura H, Deng X, Sugawara M, Watanabe O, Nomura K, Shimotai Y, Momma H, Ichinose M, Kawase T; Inhibitory effects of glycopyrronium, formoterol, and budesonide on coronavirus HCoV-229E replication and cytokine production by primary cultures of human nasal and tracheal epithelial cells. Respir Investig; (05.2020)
[8] David M.G. Halpin,1,2 Dave Singh,2,3 and Ruth M. Hadfield2,4; Inhaled corticosteroids and COVID-19: a systematic review and clinical perspective; (7.05.2020)
[9] Qianwen Zhao, 1 Meng Meng, 2 Rahul Kumar, 3 Yinlian Wu, 4 Jiaofeng Huang, 4 Ningfang Lian, 5 Yunlei Deng, 6 and Su Lincorresponding author 4; The impact of COPD and smoking history on the severity of COVID‐19: A systemic review and meta‐analysis; (17.05.2020)
[10] Janice M. Leung,1,2 Masahiro Niikura,3 Cheng Wei Tony Yang,1 and Don D. Sin1,2; COVID-19 and COPD; (17.08.2020)
[11] Fatemeh Javanmardi,Abdolkhalegh Keshavarzi,Ali Akbari,Amir Emami ,Neda Pirbonyeh; Prevalence of underlying diseases in died cases of COVID-19: A systematic review and meta-analysis; (23.10.2020)
[12] Desirée Graziani1 ,Joan B Soriano 2,3,4OrcID,Carlos Del Rio-Bermudez 5OrcID,Diego Morena 1,Teresa Díaz 5,María Castillo 1,Miguel Alonso 1,Julio Ancochea 2,3,4,Sara Lumbreras 6OrcID andJosé Luis Izquierdo 1,7,*OrcID;  Characteristics and Prognosis of COVID-19 in Patients with COPD; (08.09.2020)

Pacjent w badaniach klinicznych – Projekt Agencji Badań Medycznych

Badania kliniczne stanowią kluczowy element pozwalający na opracowanie nowych terapii, metod diagnostycznych czy też wdrożenie nowatorskich procedur chirurgicznych. Dzięki tego typu badaniom możliwe jest dokładne zbadanie bezpieczeństwa przygotowywanych metod terapeutycznych oraz określenie korzyści i ryzyka związanego z ich stosowaniem.

W toku rekrutacji Pacjentów do badań klinicznych niezwykle istotne jest publikowanie rzetelnych i wiarygodnych informacji o planie i przebiegu badania, stosowanych procedurach, możliwych działaniach niepożądanych. Aby zwiększyć świadomość Pacjentów o dostępnych badaniach klinicznych, które niejednokrotnie są jedyną szansą na wdrożenie skutecznej terapii, zainicjowano projekt Pacjent w badaniach klinicznych. Koordynatorem tego przedsięwzięcia wspierającego Pacjentów zainteresowanych dostępem do rzetelnych informacji w dziedzinie badań klinicznych jest Agencja Badań Medycznych. W ramach niniejszego projektu przygotowano stronę internetową https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl, gdzie osoby zainteresowane znajdą bazę wiedzy o badaniach klinicznych, zasadach uczestnictwa w tego typu badaniach prowadzonych w Polsce, a także będą mogli zapoznać się ze specjalistycznymi zwrotami używanymi w tym obszarze oraz przeczytać historie Pacjentów-uczestników badań klinicznych. Strona internetowa budowana jest przez zespół partnerów reprezentujących zarówno interesy Pacjentów, ośrodki prowadzące badania kliniczne, jak i przemysł farmaceutyczny.

W niniejszym wpisie przedstawiamy Państwu artykuł przygotowany przez Panią Bernardettę Wiśniewską, specjalistkę ds. badań klinicznych w Agencji Badań Medycznych.

Idea
Projekt pod nazwą Pacjent w badaniach klinicznych powstał w 2018 r. dzięki pomysłowi Fundacji Urszuli Jaworskiej przy koordynacji Polskiego Funduszu Rozwoju oraz współpracy i wsparciu wielu osób i instytucji w tym organizacji pozarządowych, jak również sektora publicznego i prywatnego. Projekt został zainaugurowany 14 listopada 2018 r. podczas konferencji prasowej Ministerstwa Zdrowia. Wówczas to ruszyła kampania informacyjna, która do popularyzacji tematyki badań klinicznych posługiwała się stroną internetową www.pacjentwbadaniach.pl.

Na mocy zawartego Porozumienia o Współpracy zawartego 22 maja 2019 r. koordynacja projektu została przekazana do Agencji Badań Medycznych (ABM). Od tego czasu wszyscy partnerzy pracowali nad nową odsłoną projektu m.in. podczas cyklicznych spotkań w siedzibie ABM. Bardzo ważną rolę propagatorską pełni Ministerstwo Zdrowia. Natomiast partnerami projektu z sektora publicznego są: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz Instytut “Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”. Pacjentów w projekcie stale reprezentuje Fundacja Urszuli Jaworskiej i Polska Unia Organizacji Pacjentów “Obywatele dla Zdrowia”. Pozostali partnerzy z branży biotechnologicznej i farmaceutycznej to: Stowarzyszenie GCPpl, Związek Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA, Polski Związek Pracodawców Firm Prowadzących Badania Kliniczne na Zlecenie POLCRO oraz PZPPF – Polski Związek Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego. Stałymi Patronami Honorowymi pozostają: Rzecznik Praw Pacjenta oraz Ministerstwo Rozwoju.

W wyniku wspólnej pracy Agencji Badań Medycznych oraz partnerów projektu stworzono nową stronę internetową, pod którą projekt funkcjonuje od 17 lutego 2020 r. https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/. W domenie ABM zaktualizowano dotychczasowe treści, jak również dodano wiele nowych zakładek, poszerzających zasób wiedzy z zakresu badań klinicznych, np. informacje dotyczące historii badań klinicznych, rodzajów badań klinicznych, czym są badania produktów leczniczych, a czym są badania wyrobów medycznych i wiele innych.

Cel
Celem projektu jest dostarczenie polskim Pacjentom i ich rodzinom rzetelnej i aktualnej wiedzy na temat badań klinicznych w jak najbardziej przystępnej formie i zawartej w jednym serwisie https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/. Szerząc wiedzę na temat badań klinicznych chcemy obalić piętrzące się wokół tego tematu mity, które zniekształcają obraz badań klinicznych w odbiorze społecznym. Chcielibyśmy, aby portal https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/  był wiarygodnym źródłem informacji nie tylko dla Pacjentów, ale dla wszystkich osób zainteresowanych tą tematyką. Tak więc każdy znajdzie tu dla siebie interesujące i praktyczne treści podane w zrozumiały sposób. Serwis jest repozytorium wiedzy w zakresie standardów, procedur i wymagań dotyczących procesu przystępowania do badania klinicznego, dalej – uczestnictwa w badaniu oraz zakończenia udziału w badaniu klinicznym. Na stronach serwisu można znaleźć wiele cennych wskazówek dotyczących np. zasad prowadzenia badań klinicznych, samej kwalifikacji pacjentów do badań i ich przebiegu, a nawet historii Pacjentów, którzy byli uczestnikami badań. Dzięki portalowi przypominamy o tym,  jak ważna jest rola lekarzy POZ, do których trafiają Pacjenci, którzy zamierzają wziąć udział w badaniu klinicznym lub już są uczestnikami takiego badania. Nie do przecenienia są wskazówki dotyczące tego, o co warto spytać lekarza – badacza przed podjęciem świadomej decyzji o przystąpieniu do badania klinicznego, (przed podpisaniem zgody na udział w badaniu klinicznym). Do dyspozycji użytkowników portalu przekazujemy także linki do obecnie dostępnych baz badań klinicznych (w języku polskim i angielskim).

„Chorzy i ich rodziny stale czekają na nowe, coraz skuteczniejsze i bezpieczniejsze terapie. Dzięki badaniom dokonuje się postęp w medycynie, a Pacjenci mogą być leczeni innowacyjnymi lekami. Jednak, aby chorzy mieli szansę na skorzystanie z badań klinicznych, muszą rozumieć wszystkie „za i przeciw” – podkreśla Bogna Cichowska-Duma, Dyrektor Generalny Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.

Wyzwania
Poza koordynacją projektu chcielibyśmy w przyszłości stworzyć nową wyszukiwarkę badań klinicznych, dzięki której Pacjent będzie w stanie otrzymać precyzyjne informacje na temat konkretnych ośrodków badań klinicznych prowadzących rekrutację Pacjentów w badaniach klinicznych danej jednostki chorobowej. Rozwiązanie to wymaga jednak wprowadzenia zmian prawnych. Agencja Badań Medycznych w dn. 29 stycznia br. przekazała do Ministra Zdrowia  projekt ustawy o badaniach klinicznych produktów leczniczych, który zawiera bardzo ważne zmiany z punktu widzenia Pacjenta między innymi umożliwia uruchomienie bardziej zaawansowanej bazy badań klinicznych poprzez uzyskanie przez Agencję dostępu do  centralnej ewidencji badań prowadzonej przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPLWMiPB). Zatem możliwe będzie uruchomienie powszechnie dostępnej i co ważne polskojęzycznej bazy badań klinicznych, z której użytkownicy będą mogli czerpać informacje o prowadzonych aktualnie badaniach. Nowa regulacja dostosować ma polskie prawo do norm unijnych, ale przede wszystkim ma za zadanie uporządkować rynek badań klinicznych w naszym kraju, uczynić go atrakcyjnym dla podmiotów niekomercyjnych i komercyjnych, a jednocześnie bezpieczniejszym i bardziej dostępnym dla Pacjentów.

Mamy nadzieję, że uaktualniona i uzupełniona o nowe treści strona https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/ zostanie rozpropagowana szerokiemu gremium obywateli, aby służyć jako bazowe źródło informacji na temat badań klinicznych oraz stanie się platformą komunikacji z Pacjentami i/lub ich rodzinami. Pragniemy edukować Pacjentów tak, aby w pełni świadomie mogli podejmować decyzje związane z procesem leczenia.

Jak informuje Pan Mariusz Błaszczyk – przedstawiciel Fundacji Urszuli Jaworskiej: „Rzetelna i pełna informacja o badaniach klinicznych jest dla Pacjentów niezmiernie ważna. Pacjenci powinni ją móc otrzymać już na początku diagnozy, tak by mogli świadomie podejmować decyzje o tym jak ma przebiegać ich ścieżka leczenia. Obecnie często badania kliniczne traktowane są jako leczenie ostatniej szansy, może to powodować u Pacjentów trudności w ocenie korzyści i ryzyka związanego z badaniami klinicznymi. Powinniśmy to zmienić”.

Aktualne informacje o projekcie można znaleźć również na Facebook:

https://www.facebook.com/pacjentwbadaniach/

Nota o autorze:
Bernadetta Wiśniewska
Pracuje w Agencji Badań Medycznych na stanowisku specjalisty ds. badań klinicznych w dziale Centrum Rozwoju Badań Klinicznych odpowiedzialnym za wsparcie badań klinicznych w Polsce. Pełni również funkcję koordynatora w ramach europejskiej organizacji ECRIN-ERIC, tym samym biorąc udział w tworzeniu polskiego oddziału POLCRIN oraz pomagając w interakcji między zarządem ECRIN oraz jego oddziałami w Europie, a POLCRIN. Posiada 9 doświadczenie w pracy w firmach farmaceutycznych i CRO.

Życie z astmą – to normalne!

Astma jest chorobą przewlekłą, która powoduje stan zapalny dróg oddechowych utrudniający oddychanie. Do typowych objawów astmy zaliczany jest kaszel, duszność, świszczący oddech i ucisk w klatce piersiowej. Astmy nie można wyleczyć, ale prawidłowe leczenie pozwala uzyskać kontrolę nad chorobą.

Najlepszym sposobem radzenia sobie z astmą jest unikanie czynników wyzwalających, przyjmowanie leków zapobiegających objawom i przygotowanie się do leczenia napadów astmy. Wiele osób prowadzi normalne życie z astmą, jeśli choroba ta jest właściwie prowadzona. Z dobrym planem leczenia i zaleceniami otrzymanymi od lekarza możesz nadal wykonywać swoje ulubione aktywności.

Wspólnie z lekarzem opracowywany jest pisemny plan postępowania w astmie, w którym zawarte są następujące wytyczne:
– jak stosować przepisane leki,
– jak monitorować chorobę w przypadku nasilenia objawów,
– kiedy należy zgłosić się do lekarza,
– czy i jakie modyfikacje w leczeniu można wprowadzić samodzielnie,
– jak postępować w zaostrzeniu astmy.

Pisemny plan postępowania jest opracowywany indywidualnie w oparciu o rodzaj i nasilenie objawów. Pomaga zarówno tym chorym, którzy mają trudności z zapamiętaniem jak stosować leki, jak i tym, którzy wiedzą wiele na temat astmy i chcą mieć większy wpływ na stosowane leczenie.
Leki przeciwastmatyczne należy przyjmować dokładnie według zaleceń lekarza, nawet jeśli uważasz, że Twoja choroba jest pod kontrolą!

Jak diagnozuje się astmę?
Lekarz może zastosować kilka różnych metod w procesie diagnostyki astmy. Obejmują one:
– szczegółową analizę historii medycznej Pacjenta,
– badanie fizykalne,
– badania czynnościowe układu oddechowego,
– prześwietlenie klatki piersiowej.

Kontrolowanie czynników wyzwalających astmę
Czynniki wyzwalające to substancje, które nasilają objawy astmy lub powodują napady astmy.

Kurz lub roztocza są częstym czynnikiem wywołującym astmę. Aby zmniejszyć ich ilość w swoim otoczeniu warto stosować się do poniższych zaleceń:
– używaj pokrowców na materac i poduszki; pierz pokrowce raz w tygodniu w bardzo gorącej wodzie,
– poproś drugą osobę, aby systematycznie odkurzała Twój dom,
– jeśli sam/-a odkurzasz, noś maskę przeciwpyłową oraz używaj odkurzacza z dwuwarstwowym workiem lub filtrem HEPA.

Zwierzęta z sierścią lub z piórami mogą być czynnikiem wyzwalającym napady astmy. Jeśli musisz mieć w domu zwierzęta, stosuj następujące środki ostrożności:
– trzymaj zwierzęta z dala od Twojej sypialni, nie pozwalaj im wchodzić na łóżko,
 – nie używaj w domu dywanów ani mebli pokrytych tkaniną; jeśli nie jest to możliwe, trzymaj zwierzęta z daleka od pokojów z tymi przedmiotami,
– poproś drugą osobę, aby co tydzień kąpała Twoje zwierzęta.

Palenie papierosów działa drażniąco na oskrzela i nasila objawy astmy. Jeśli palisz, postaraj się rzucić palenie – zapytaj swojego lekarza o skuteczne leki lub inne metody pomocne w zerwaniu z nałogiem. Poproś członków rodziny, aby również rzucili palenie.

Emocje, takie jak gniew, płacz lub śmiech, mogą powodować hiperwentylację i zwężenie dróg oddechowych, wywołując atak astmy.

Zakażenia dróg oddechowych, a nawet grypa, zwiększają ryzyko ataku astmy. Co roku przyjmuj szczepionki przeciwko grypie zgodnie z zaleceniami Twojego lekarza.

Niska jakość powietrza (np. smog) lub bardzo zimne powietrze mogą powodować ataki astmy. Zanieczyszczenia powietrza są trudne do uniknięcia, ale pomocne jest zamykanie okien i unikanie aktywności na zewnątrz, gdy jakość powietrza jest niska.

Dodatkowe wskazówki
– upewnij się, że wiesz jak postępować, jeśli ćwiczenia fizyczne są u Ciebie czynnikiem wyzwalającym astmę; wielu pacjentów z astmą przed podjęciem aktywności fizycznej stosuje wziewne leki o szybkim działaniu,
– staraj się, aby w Twoim domu i miejscu pracy okna były zamknięte podczas sezonu pylenia roślin,
– staraj się trzymać z dala od osób chorych na przeziębienie lub grypę,
– często myj lub dezynfekuj ręce.

Bibliografia:
– Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2020: https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2020/04/GINA-2020-full-report_-final-_wms.pdf
– National Asthma Education and Prevention Program (NAEPP): https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/asthma
– Mayo Clinic: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/asthma/diagnosis-treatment/drc-20369660
– Centers of Diseases Control and Prevention: https://www.cdc.gov/asthma/management.html

Prawa autorskie do niniejszego opracowania są zastrzeżone. W przypadku chęci wykorzystania powyższego artykułu, zapraszamy do kontaktu pod adresem: biuro@fundacjathorax.pl